venster sluiten  |  naar de website

Help, een narcist! Wat nu? (1)

Sinds de Amerikaanse verkiezingen staat narcisme in het middelpunt van de belangstelling. Trump wordt aardig wat narcistische kenmerken toebedeeld. Maar natuurlijk zijn er meer leiders met een narcistische persoonlijkheid. Is narcisme altijd zo'n ramp? Hoe herken je een narcist eigenlijk? Wat zijn de voordelen ervan en hoe kun je er het beste mee omgaan.

Als managementcoach heb ik vaak te maken met narcistisch gedrag in organisaties en ook zelf had ik wel narcistische bazen. Je kan het eigenlijk nooit goed bij ze doen. Ze kunnen slecht luisteren en het gesprek gaat het liefste over zichzelf en hun eigen rol. Ze zien zaken vaak erg zwart-wit met weinig ruimte voor nuance en gaan dan ook snel over tot actie. Maar ze zijn ook charmant, schalks zelfs. Ze nemen de leiding en zijn zeer doortastend in moeilijke situaties. Narcisme komt voor bij zowel mannen als vrouwen. Waar ik over 'hij' spreek in dit artikel, kun je dus net zo goed 'zij' lezen.

 

Beantwoord - voordat je verder leest - deze 8 vragen om te zien hoeveel narcistische kenmerken jezelf hebt. Je hoeft alleen maar JA of NEE te scoren, wees heel eerlijk. Voor de uitslag klik je hier. Daar vind je ook boekentips om er meer over te lezen.

  1. Voel jij je superieur aan anderen?
  2. Overdrijf je meestal hoe goed je bent?
  3. Zijn er momenten dat je je opschepperig gedraagt?
  4. Heb je vaak hoogdravende fantasieën?
  5. Heb je veel aandacht nodig?
  6. Beschouwen anderen je als egocentrisch?
  7. Hebben anderen je wel eens beschuldigd van arrogant gedrag?
  8. Gebruik je anderen om je eigen belang na te jagen, zonder dat je hen daarvoor de eer geeft?

En? Hoe narcistisch ben jij?

Het houdt mij bezig hoe deze ogenschijnlijk tegenstrijdige zaken in één persoon samen komen en hoe het kan dat het soms heel goed werkt en een andere keer volledig uit de hand loopt.

Daarom greep ik de kans op een bijscholing over narcisme bij topmanagers door Martin Appelo met beide handen aan. Appelo is zelf een narcist en demonstreert dat - onbewust - tijdens zijn Masterclass. Hij is psycholoog / gedragstherapeut en kwam er na de geboorte van zijn dochtertje, op 37-jarige leeftijd pas achter dat hij een narcistische persoonlijkheid heeft. Nadat hij ongelooflijk boos wordt op de baby bij het verschonen van haar luier realiseert hij zich voor de eerste keer in zijn leven:"Dit ligt niet aan haar, dit ligt aan mij!" 

Narcisten vullen de lege ruimte

"Narcisme is een relatiestoornis," zegt Appelo. Iemand met een narcistische persoonlijkheid, zoals dat dan heet, kan zich niet tot anderen verhouden en stelt zichzelf centraal. Daar kan hij op bouwen, daar heeft hij vertrouwen in. Over zijn eigen grafschrift zegt hij:"Hij had altijd gelijk, maar niemand om het mee te delen." Dat geeft wel goed weer hoe een narcist dat zelf ziet.

Kenmerken van narcisme zijn volgens Appelo:

  • terloops opmerken dat je met topmanagers of bekende Nederlanders werkt of omgaat
  • ongevraagd iemand aanraken
  • laten merken dat jij bepaalt hoe het gaat
  • niet tegen kritiek kunnen
  • bij een speciale groep willen horen / jezelf bijzonder vinden
  • jezelf groter maken
  • als redder of vaderfiguur optreden
  • respectloos zijn
  • jezelf bijzonder vinden

Een narcist laat zichzelf pas zien als hij zich veilig voelt. Ze zijn graag alleen en vragen pas om hulp als het heel erg slecht met ze gaat. Mensen gaan vaak voorzichtig om met narcisten, maar dat maakt ze onzeker, waardoor het gedrag nog nadrukkelijker wordt. Mijn ervaring is dat het inderdaad heel moeilijk is om een langdurige relatie met een narcist op te bouwen. Ze zijn onvoorspelbaar en wispelturig. Er is een groot verschil hoe ze privé en in het openbaar optreden. Tegelijkertijd hebben ze veel bewonderaars en meelopers en kunnen ze in korte tijd veel bereiken.

De organisatie maakt de narcist

Manfred Kets de Vries is psychoanalyticus en hoogleraar aan businessschool INSEAD in Frankrijk. Hij houdt zich al heel lang bezig met mensen in de top van organisaties. Daarbij heeft hij naar eigen zeggen alle persoonlijkheidsstoornissen uit de psychiatrie al voorbij zien komen. Uit zijn diepgaande interviews met topmanagers en CEO's van grote, internationale bedrijven, blijken die aanzienlijke narcistische trekjes te vertonen. Hij stelt dat mensen van dit persoonlijkheidstype worden gekenmerkt door een gevoel van grootsheid, een behoefte aan bewondering en een neiging anderen te exploiteren. Ze hebben een grote behoefte om indruk te maken, ze overdrijven hun talenten vaak en vertonen buitensporige emoties. Als ze worden gedwarsboomd kunnen ze in woede uitbarsten en wraakzuchtig handelen. Ze missen vakk zelfdiscipline, kunnen zich slecht concentreren en neigen tot overreageren.

Hij stelt echter dat ook de organisatie en de mensen rondom de topmanagers een rol spelen in het manifesteren van narcisme. CEO's worden omgeven door grote indrukwekkende kantoren, auto's met chauffeurs en allerlei privileges. Wanneer de topmanager dat als normaal gaat beschouwen, zich ermee vereenzelvigd en zich ernaar gaat gedragen beginnen de problemen. Hij noemt dat 'het verraderlijk proces waarin bestuurders besmet worden door macht en zelfs hun menselijkheid verliezen.'

Narcistische leiders gedijen het best in organisaties die 'groots en meeslepend' zijn. Kets de Vries noemt ze theatrale organisaties. Er is maar één leider, die zich omringt met afhankelijke types die hun baas graag idealiseren en als onfeilbaar zien. Deze organisaties worden centraal geleid en hebben een (te) klein hoofdkantoor met weinig controlemechanismen. Er wordt vooral top-down gecommuniceerd. Hierdoor kunnen de narcistische leiders risicovolle en rigoreuze beslissingen nemen over bijvoorbeeld producten en markten, maar ook over medewerkers. De organisaties worden gekenmerkt door expansiedrift en megalomane projecten. Dat genereert dan wel weer veel exposure en zolang het goed gaat vindt ook de Raad van Commissarissen het geweldig, maar... het succes kan zomaar omslaan.

Zowel Appelo als Kets de Vries schetsen een beeld van iemand die graag in de belangstelling staat en 'grote dingen' doet. Daarmee maken ze ook indruk op mensen en krijgen ze volgers.

In dit filmpje legt Appelo in 10 minuten uit hoe een narcist in elkaar zit en wat dat voor effect op de omgeving heeft (TEDxGroningen, 2013). Klik op de afbeelding om het te starten.

We leven in een narcistische tijd

Een wetenschappelijke studie uit 2009* laat zien dat social media narcistisch gedrag enorm beloont. Door de 'likes' en het aantal 'vrienden' en 'volgers' wordt grootheidswaanzin gevoed. Het laten zien hoe fantastisch je bent, was nog nooit zo makkelijk. Bovendien kun je meteen gehoor geven aan je impulsiviteit en direct reageren. Dat streelt de narcist en stimuleert het volger-gedrag. Het verschil tussen online en offline gedrag vervaagt. Online durven mensen meer, maar in toenemende mate wordt het (onfatsoelijke) online-gedrag voortgezet in de echte wereld. In de campagne van Trump speelde social media een belangrijke rol. Hij creëerde een beweging doordat het voor individuen heel makkelijk is om een bericht te delen en te 'liken'. Het is wel belangrijk om alles in perspectief te blijven zien. Net als de privevliegtuigen behoren tot de privileges van hun functie en niet tot hun persoonlijke verdienste, zo zijn het aantal 'likes' en 'volgers' op social media niet de kwaliteiten waarop je in de wereld wordt beoordeeld.

In deel 2 krijg je tips hoe om te gaan met een narcist. Maar een tip om zelf niet in de valkuil van narcisme te stappen is om goed te kunnen relativeren en in perspectief te blijven zien.

Ik hoor graag op welke manier jij met narcisme te maken hebt. Deel je reactie hieronder!

Mocht je last hebben van narcisme van jezelf of iemand anders, neem gerust contact met me op om hierover eens te sparren.

* http://www.theatlantic.com/health/archive/2013/03/the-internet-narcissism-epidemic/274336/

palet
Posts: 1
Comment
Vrouwen zijn ook narcistisch!
Reply #2 on : Wed December 14, 2016, 13:09:11
Beste Kita,

dank je wel voor je reactie en aanvulling. Zeker zijn vrouwen ook narcistisch. Het is niet mijn bedoeling om het artikel alleen over mannen te laten gaan. Waar hij staat kun je ook zij lezen. Ik ken ook veel vrouwen (in de top van organisaties) met narcistische trekken. Bij (vecht)scheidingen kan dat heel vermoeiend zijn, omdat de behoefte van erkenning blijft opspelen. In mijn volgende artikel geef ik tips om met narcisten om te gaan en ik verwacht dat je daarin veel herkent en misschien wel nieuw perspectief krijgt om hiermee in jouw praktijk om te gaan.

Marianne
KIta
Posts: 2
Comment
Re: Help, een narcist! (1)
Reply #1 on : Wed December 14, 2016, 09:46:36
HOi Marianne, leuk dat je dit uitdiept. Zeer nuttig. maar je schrijft het zo dat je je vooral richt op mannen, terwijl vrouwen ook narcist kunnen zijn. Met een bijzondere vorm van controle. Kun je daar ook iets over uitdiepen?Ik kom hen tegen in het begeleiden van vechtscheidingen.

Groetjes

Write a comment

  • Required fields are marked with *.

If you have trouble reading the code, click on the code itself to generate a new random code.
 

 

Het nieuwsbriefarchief van Exposé vind je hier
Abonneer je hier gratis op Exposé. Iedere 6 weken een nieuwsbrief vol praktische tips om een succesvol en inspirerend leider te zijn.

Deze tekst is auteursrechtelijk beschermd en intellectueel eigendom van PALET coaching | advies | interimmanagement. Wil je dit artikel of een gedeelte ervan overnemen, dan is dat slechts toegestaan onder de voorwaarde, dat je direct onder het artikel:
1. vermeldt dat het artikel uit het Exposé komt,
2. vermeldt dat het artikel copyright van PALET coaching | advies | interimmanagement is,
3. een duidelijke en werkende link plaatst naar www.paletonline.nl.
Voorbeeld:
Bron: PALET coaching | advies | interimmanagement - (C) 2010-2015 - www.paletonline.nl