Hoe gezond is marktwerking?

Veel landen in de Westerse wereld staat voor dezelfde uitdaging: hoe kunnen we brede toegang tot een kwalitatief hoogstaande gezondheidszorg blijven bieden tegen acceptabele kosten. Marktwerking wordt dan vaak voorgesteld als middel om dit te realiseren. Er is echter geen overeenstemming over de mate van marktwerking in de gezondheidszorg. Er wordt gediscussierd op basis van ideologische argumenten en aannames in plaats van op basis van feiten.

Adviseurs van McKinsey stellen voor om het niveau van marktwerking af te stemmen op de aard van de geleverde diensten. Zo moet de marktwerking voor hooggespecialiseerde zorg beperkt worden of aan strenge regels onderhevig. Veel meer marktwerking kan vooral succesvol zijn voor extramurale diensten. Daarnaast zijn er een aantal hardnekkige en belemmerende opvattingen over markt en gezondheidszorg. Het wordt tijd dat instellingen hun eigen koers gaan varen!

Gezondheid als kostenpost!? 

Met name het in de hand houden van de kosten van de gezondheidszorg zijn de grootste aanleiding om over marktwerking in de zorg na te denken. Met name de enorme toename van het aantal zorgbehoevende ouderen is hier debet aan - je maakt immers de meeste zorgkosten in de laatste paar jaar van je leven.
Volgens het rapport 'Health at a glance, december 2010' van de OECD komen de gemiddelde zorguitgaven in de OECD-landen in 2008 uit op 9,0% van het Bruto Binnenlands Product (BBP). Nederland zit met 9,9% boven dat gemiddelde. UK (8,7%) en Japan (8,1%) zitten er onder, Zweden nipt erboven (9,4%). De top drie bestaat uit de VS (16,0%), Frankrijk (11,2%), Zwitserland (10,7%). En ook Duitsland, Oostenrijk, Canada en Belgie spenderen meer dan 10% van het BBP aan zorg. Blijkbaar vinden wij het niet acceptabel om meer dan 10% van ons nationaal inkomen aan zorg te besteden! Wanneer je mensen op straat vraagt wat zij het meest belangrijk in hun leven vinden, dan is het antwoord al jarenlang met stip: mijn gezondheid. Zo lang we de kosten van de gezondheidszorg niet relateren aan de opbrengsten van een goede gezondheid, blijven we gevangen in deze discussie. Over het jaarlijks toenemende aandeel van de kosten voor ICT hoor je een bedrijf toch ook niet klagen?

Toyotisering van de zorg 

Leiden die macro-economische overwegingen niet af van waar het werkelijk om draait? Namelijk klantgerichte zorg, waar je snel en goed geholpen wordt?
Dan wordt al snel gesproken over het 'toyotiseren' van de zorg. In een recent interview met NRC Handelsblad zegt Guus Schrijvers dat hij moe wordt van de trage ontwikkeling in zorginstellingen. "Er worden hier en daar experimenten gedaan met zorgpaden of zorgstraten, maar successen worden niet breed uitgerold."
De zorgaanbieders maken er geen haast mee, de zorgverzekeraars stimuleren het niet met hun inkoopbeleid en de rijksoverheid trekt zich terug onder het mom van marktwerking. Al sinds de invoering van de wet .... nu bijna 5 jaar geleden is er een soort stoelendans aan de gang en merkt de patiënt weinig fundamentele verbeteringen. Minister Schippers kondigt aan dat in 2012 de marktwerking wordt uitgebreid, nadat ze eerder aankondigde de rem erop te zetten.

Argumenten vóór marktwerking stellen steevast dat de kwaliteit van zorg en de productiviteit stijgt en de kosten zullen dalen. Tegenstanders noemen het risico van tweedeling in de zorg, een verlaging van de kwaliteit, meer aanbodgerichte zorg en een verslechtering van de prijs-kwaliteitverhouding. Geld verdienen of besparen is dan de belangrijkste drijfveer geworden. Als klap op de vuurpijl is ervoor beide gezichtspunten wetenschappelijk bewijs aan te voeren. Voor de voorbeelden verwijs ik graag naar het artikel "When and how provider competition can improve health care delivery" van McKinsey.

Wanneer is marktwerking gezond? 

De volgende 5 vragen kunnen, volgens het onderzoek van McKinsey, helpen om te bepalen of marktwerking gezond is:

1.Wat is de omvang van het marktsegment?
2. Wat is de minimale schaal waarop het economisch rendabel is?
3. Wat is de minimale schaal waarop het medisch (kwalitatief) verantwoord is?
4. Zijn er significante barrières zijn er om tot de markt toe te treden?
5. Zijn er significante barrières die patiënten weerhouden om van aanbieder te wisselen?

Dit leidt tot het inzicht dat er meer aanbieders kunnen zijn naarmate de markt minder gespecialiseerd is en minder afhankelijk is van dure infrastructuur. Marktwerking is hierin een gezond instrument om de dienstverlening op een hoogwaardig niveau tegen acceptabele kosten aan te blijven bieden. Dat betekent dat de minste marktwerking zou moeten zijn op de hooggespecialiseerde, tertiaire zorg en de meeste ruimte voor marktwerking te vinden is in de extramurale zorg. Het is dan des te vreemder te merken dat de overheid vooral initiatieven voor marktwerking in het segment van de hooggespecialiseerde zorg propageert.

Creatieve oplossingen 

In Denemarken zijn creatieve oplossingen bedacht om veranderingen in het zorgstelsel te stimuleren. Wanneer de wachttijd in de publieke gezondheidszorg langer dan 2 maanden bedroeg, kon de patient kostenloos worden behandeld in een privé-kliniek. Binnen 5 jaar waren de wachttijden met 2/3 teruggebracht. De overheid heeft de grens nu op 1 maand wachttijd gezet.

Guus Schrijvers hoopt met zijn boek over zorgpaden in Nederland te bewerkstelligen dat ziekenhuizen sneller overgaan tot het implementeren van succesvolle verbeterprojecten. Ondanks de 'Sneller Beter'-trajecten van de overheid lijdt de gezondheidszorg nog sterk aan het 'not-invented-here'-syndroom. Guus Schrijvers heeft schoon genoeg van die trage organisaties. Het duurt gemiddeld 17 jaar voordat een innovatie in de zorg overal is overgenomen. Dat moet toch sneller kunnen. De zorgverzekeraars beginnen mondjesmaat hun inkoopbeleid te varieren ten opzichte van elkaar en houden daarbij rekening met kwaliteitseisen, al dan niet voorgeschreven door de beroepsgroep of uit eigen koker.

Wat weerhoudt zorginstellingen in Nederland van procesoptimalisatie, het ECHT centraal stellen van de cliënt en het maken van keuzes in het behandelaanbod? In mijn discussiediners Aan Tafel! vertelden managers uit de zorg dat Nederland best toekan met 40 ziekenhuizen, in plaats van de huidige 100. Dat er geld te verdienen valt met bijvoorbeeld zorg aan expats als we ze maar niet in de fuik van de DBC-financiering hoeven te stoppen. Dat ketenzorg nog beter kan als we het organisatiebelang loslaten en de patient voorop zetten. Kijk, aan de ideeën ontbreekt het niet.

Ik ben erg benieuwd naar de oorzaken van de stagnatie van innovatie. Misschien is eer wel iets anders aan de hand? Of ervaar je helemaal geen stagnatie. Welke ervaringen heb je met succesvolle verandertrajecten in de zorg. Ik zie je reactie graag tegemoet en hoop op een levendige discussie.

In hoeverre kun je dit als instelling alleen realiseren of heb je anderen in je regio of in de keten nodig? 
Interesse om hierover eens met andere werkers en bestuurders in de zorg door te praten? Laat me dat weten via eusen@paletonline.nl, dan organiseer ik een Aan Tafel! bijeenkomst, die zo goed mogelijk aansluit bij ieders agenda. Om een indruk te krijgen van eerdere Aan Tafel! bijeenkomsten, verwijs ik graag naar mijn website

Meer lezen?

Het zorgpadenboek, Nicolette Huiskes en Guus Schrijvers, 2011

When and how provider competition can improve health care delivery, Penelope Dash en David Meredith, McKinsey 2010.

Aan Tafel! , tafeldiscussies over de ontwikkelingen in de zorg, lustrumeditie PALET, 2009

Wil je meer van dit soort artikelen in je mailbox ontvangen? Abonneer je dan gratis op mijn 6-wekelijkse nieuwsbrief Exposé op www.paletonline.nl/nieuwsbrief

Marianne
Berichten: 3

Vertrouw op je eigen mensen
reactie #3 op : 21-03-2011 om 09:23:00

---

Uit de reacties van Madelon én Erik begrijp ik dat de innovatie uit de organisatie zelf moet komen. Transparantie en vertrouwen zijn daarbij noodzakelijk.

Wat weerhoudt dan instelling om meer hun nek uit te steken?

Jos Langras
Berichten: 3

Marktwerking zonder transparantie ?
reactie #2 op : 17-03-2011 om 14:30:48

---

Zonder te registreren wat je doet kan er ook geen toegevoegde (markt) waarde aan toegekend worden. Ook in het bedrijfsleven is dat niet anders. Als we dan toch over marktwerking willen spreken in de zorg, hebben we nog maar één marketinginstrument over en dat is de prijsonderhandeling van een bepaalde DBC in het B-segment.

Registreren is dus noodzakelijk om kwaliteit om te zetten in marketinginstrumenten.

Het uitgangspunt van de gehele DBC registratie is hier ook eigenlijk op gebaseerd. Jammer dus dat het alleen als declaratie methode is ingezet en niet als registratie methode zoals bedoeld. Hierdoor hebben we nu weer de DOT (DBC Op weg naar Transparantie) in het leven moeten roepen.

De werkwijze is momenteel zo dat bij een vastgestelde DBC, op het moment van declaratie, de essentiële verrichtingen erbij worden gezocht, welke nodig zijn om het product te kunnen declareren. De DBC registratie methode is eigenlijk andersom gedefinieerd. Bij een zorgvraag moet in eerste instantie een DBC geopend worden door de specialist (poortspecialisme). Vervolgens zullen er diverse verrichtingen (zorgactiviteiten) moeten worden verricht. Ook niet essentiële verrichtingen dus. Om bij het sluiten van de DBC deze ook daadwerkelijk te kunnen declareren zal een validatie plaatsvinden. De validatie kijkt of tussen alle verrichtingen ook de essentiële verrichtingen zijn verricht en of het moment van uitvoer past binnen de aangeboden DBC. Zo ja, dan is de complete set klaar voor declaratie. Het is zelfs zo dat per verrichting aangegeven dient te worden wanneer deze heeft plaatsgevonden. Het zou de zorgverlener een stuk helpen om de verrichtingen (zorgactiviteiten) ook daadwerkelijk tijdens het proces van uitvoer vast te leggen. Hiermee wordt veel extra werk voorkomen en tevens is het hierdoor mogelijk een meerwaarde aan te tonen, waardoor uiteindelijk in de onderhandeling met de verzekeringsmaatschappij niet alleen de prijs centraal staat, maar de kwaliteit aangetoont kan worden. Deze manier van werken “registreren tijdens het moment van uitvoer” heeft enorme voordelen als:
- genereren van marketing instrumenten.
- doorlooptijd zorgprofielen.
- kwaliteit van zorgprofielen.
- kostprijsberekening.
- bewust worden van mensen betrokken bij het zorgprofiel

Het boek “ Zorgpaden “ van professor Schrijvers illustreert de toegevoegde waarde van zorgpaden. In mijn ogen zeer goed en uitgebreid omschreven, maar niets nieuws. Hoe je het ook noemt: DBC, DOT, Zorgprofiel, Zorgpad, Marktwerking, etc. maakt niet het verschil, als we de werkelijk onderliggende oorzaken niet weg nemen.

Grootste oorzaak stagnatie van innovatie:
Het toverwoord is transparantie (kennisdeling). De grootste belemmering voor transparantie is angst. Angst om te verliezen, angst om te veranderen, angst om te falen, etc.

Het middel tegen angst is vertrouwen. Een verandering kan alleen maar effectief slagen als alle betrokkenen mee mogen doen aan de creatie van het samengestelde hoogwaardige doel. Door te laten zien dat alle betrokkenen invloed kunnen uitoefenen op de nieuwe creatie ontstaat er synergie.

Stop dus met controleren om het controleren.
Stop met sancties als het korte van inkomsten etc.

Creëer met elkaar een proces en bouw daarin kwaliteit indicatoren. Ga voor zo veel mogelijk transparantie in het proces. Transformeer het proces en verander ze niet van boven af.

Jos Langras

Madelon Revermann Maatwerk
Berichten: 3

stagnatie van innovatie
reactie #1 op : 17-03-2011 om 10:15:17

---

Hoe ontstaat er stagnatie van innovaties in de zorg?
En belangrijker nog: hoe zorg je voor flow in de innovatie-implementatie?

Stagnatie van innovaties heeft naar mijn idee te maken met mentaliteit; bang om op innovaties afgerekend te worden als er iets niet goed zou gaan, bang dus eigenlijk om je nek uit te steken. Daarnaast mogelijk het idee dat innovaties niet kunnen vanwege geldtekort/bezuinigen en denk ook aan de remmende werking van gevestigde belangen, in- en extern. (eigen positie beschermen, farmacie, enz)

Hoe zorg je voor flow in de implementatie?
Ik denk op veel fronten tegelijk voorwaarden scheppen, bijvoorbeeld: eigen initiatieven tot innovatie aanmoedigen, een klimaat scheppen waarin je mag leren en 'fouten' mag maken, onafhankelijke onderzoeken om innovaties te toetsen op kwaliteit, mogelijk belemmerende regelgeving aanpassen, succesvolle innovaties in het zonnetje zetten, zodat ze anderen tot voorbeeld en inspiratie zijn.

Innoverend zou ook zijn om een platform te hebben (of is dat er al?) om reguliere en alternatieve gezondheidszorg (lichamelijke en psychische zorg) met elkaar te laten samenwerken, hun resultaten te verspreiden, bij elkaar in de keuken mogen kijken.
Kortom: het goed uit beide werelden verenigen.

Misschien nog een prijs in het leven roepen? En alle instellingen vragen hun innovaties in te zenden. Net als KITZZ: een ideeënprijs en een productprijs.
Je kan er nog een procesprijs aan toevoegen!. Alle goede dingen in drieën!

Plaats een reactie

Naam: *
Email: *
Onderwerp: *
Reactie: *

Type de veiligheidscode hierboven over: