Hoezo, marktwerking in de zorg?

"Hoesten, een zere keel, loopneus, spierpijn, slijm. Alle kenmerken van de Mexicaanse griep" lees ik dinsdag 8 september in NRC Handelsblad. De vrouw vertelt verder dat ze koude rillingen heeft en zich zwaar misselijk voelt. Bij de speciale grieppoli van het Slotervaartziekenhuis staat ze binnen 10 minuten buiten. De arts weet het bijna zeker, ze is neusverkouden. Omdat ze nog twee dagen op de uitslag moet wachten, blijft ze nog even thuis.

Wie betaalt dit?

Per dag verschijnen er op deze poli 50 mensen waarvan er slechts 5 Mexicaanse griep blijken te hebben. Ook huisartsen besteden inmiddels bijna 10% van hun tijd aan mensen die denken dat ze dé griep hebben. Mensen blijven onterecht thuis, ziekmeldingen nemen toe. Wie draait op voor deze kosten? Het Slotervaart onderhandelt nog met de zorgverzekeraar over de vergoeding van de poli-activiteiten. Let wel het gaat hier om een medische dienst, waarvan deskundigen de noodzaak ernstig betwijfelen.

Aanbod creërt vraag

De zorg rondom de Mexicaanse griep is wel het ultieme voorbeeld hoe de zorg zijn eigen vraag creëert. Inspelen op angst en onzekerheid is een lucratieve bezigheid, ookal is het totaal overbodig.

Het bedrijfsleven werkt eigenlijk al jaren zo. Vitaminepreparaten, dure tandpasta's, anti-rimpelcrèmes, noem het maar op. Veel reclame gaat over producten die we niet nodig hebben en soms ook niet de uitwerking hebben die ze beloven. Niemand heeft daar problemen mee. Marktwerking heet dat.

In de zorg valt iedereen erover. Soms leidt het zelfs tot spoeddebatten in de Tweede Kamer.

Marktwerking in de zorg?

Wat is er toch zo anders aan de markt die gezondheidszorg heet? De belangrijkste verschillen zijn natuurlijk dat

• de zorg uit de collectieve middelen gefinancierd wordt
• de arts en patient nauwelijks gelijkwaardig aan elkaar zijn
• een doordachte keuze maken op basis van informatie is moeizaam
• solidariteit een belangrijk begrip is

Ook speelt in mijn ogen een belangrijke rol dat de zorgsector niet gewend is aan een andere aanpak. Niet te veel je kop boven het maaiveld steken en niet te veel de gevestigde orde verstoren. Zonder een oordeel te vellen over de initiatieven als zodanig, maar het komt allemaal niet van de grond: deze grieppoli, het bemiddelen voor snel polibezoek in Kennemer Gasthuis of het op een andere manier willen verstrekken van geneesmiddelen voor chronisch zieken.

Nederland lijkt niet toe te zijn aan echte marktwerking. Commercie is zelfs een vies woord. Toch willen we in de gezondheidszorg komen tot kwalitatief goede zorgverlening tegen een betaalbare prijs.

Rol van de zorgverzekeraars

Er gaan ook stemmen op dat in Nederland gezondheidszorg nog te veel als een recht wordt gezien. De consument is geheel de relatie met de kosten daarvan kwijtgeraakt. Dat heeft toch ook te maken met de rol van de zorgverzekeraars. Zij hebben massaal de naturapolis gepropageerd, het oude ziekenfonds. Er zit geen enkele prikkel in om minder te consumeren. De verzekeraars zijn ook heel terughoudend om meer in het aanvullende pakket aan te bieden en daarvoor de verzekerde extra te laten betalen.

Als reactie op de discussie over dit onderwerp op LinkedIn schreef Rolf Swens, werkzaam geweest bij zorgverzekeraars, mij dat zorgverzekeraars op de korte termijn vooral zullen interen op reserves, besparen op beheerskosten of scherper inkopen. Hij wijst op de trend in de maatschappij dat de tussenlaag tussen leverancier en consument verdwijnt. "Kwestie van tijd of de zorgconsumenten weten via internet te bepalen welke zorg ze waar willen halen. En dan hoeft de zorgverzekeraar alleen nog maar te vertellen wat ze willen vergoeden en kun je als consument het eventuele verschil bijbetalen."zo stelt hij. "Ik denk dat de marktwerking zich dan gaat verplaatsen van de inkopers van zorgverzekaars naar de individuele consumenten (die het kostenaspect gaan betrekken bij het bepalen van hun keuzen zodra ze moeten bijbetalen)." Het idee van een 'gratis' gezondheidszorg zullen we dan op termijn gaan loslaten.

Rol van de zorgaanbieder 

De zorg is teveel met zichzelf bezig en te weinig met haar cliënten. De cliënt staat helemaal niet centraal, maar het draait nog steeds om de zorgverlener. Er wordt wel gewerkt aan efficiencyverbeteringen, maar nog te weinig aan patiëntveiligheid en patiëntvriendelijkheid.

Rol van de overheid

De overheid trekt zich terug. Maar probeert met teveel 'onnozele' regeltjes het spel te beheersen. Sterker nog, ze kunnen ook halverwege de spelregels zomaar veranderen. Denk hierbij aan de WMO-aanbestedingen en het vrijgeven van de DBC's.

De waan van de dag regeert 

Angst is een slechte raadgever. Terugkomend op de Mexicaanse griep. Wie schetst mijn verbazing als ik 28 september in NRC een ingezonden stuk van Miquel Ekkelenkamp lees. Hij bevestigt dat de Mexicaanse griep schromelijk overdreven is, dat dit al in mei bekend was, dat de media-aandacht debet is aan overhaaste beslissingen en dat Klink nu voor 0,25 tot 0,5 miljard euro het schip ingaat.

Ernstig dat er in ons stelsel niet beter nagedacht wordt en gewacht wordt totdat echte deskundigen hun verhaal hebben kunnen doen. Er had best wat duidelijker opgetreden kunnen worden tegen Ab Osterhaus, die zo vaak op tv was dat het leek alsof hij de officiële spreekbuis van het ministerie was.

Op 29 september wordt het nog erger. "Viroloog Ab Osterhaus, influenzadeskundige en regeringsadviseur over de Mexicaanse griep, heeft aandelen in een bedrijf dat bezig is met de ontwikkeling van vaccins tegen H1N1, zoals het griepvirus officieel heet.", zo heeft Radio 1 programma Argos onderzocht. Hij heeft er inmiddels ook een prijs voor gekregen!?

Overgangssituatie

Zijn dit nu de excessen, de 'laat 1000 bloemen bloeien' effecten van marktwerking en moeten we dat accepteren in het nieuwe speelveld? Of moeten we dit soort verspilling koste wat kost voorkomen en alles dichtreguleren?

In mijn optiek hoort het bij de overgang van overheidsregulering naar marktwerking. Om deze overgang te vergemakkelijken kunnen de volgende punten behulpzaam zijn:

• meer nadruk te leggen op de eigen verantwoordelijkheid van mensen (medewerkers en klanten),
• het stimuleren van zelfstandig beslissingen nemen,
• lange termijnvisie ontwikkelen,
• kaders stellen, waarbinnen vrijheid van handelen geldt
• organisatieverandering verloopt minder volgens een blauwdruk, maar meer van binnenuit
• Spiral Dynamics gebruiken als bril om naar de ontwikkeling te kijken

Meer lezen?

Discussie LinkedIn over marktwerking

Anne-Marie Laeven, Een gezonde blik naar buiten, 2008

Gerelateerde artikelen in EXPOSÉ

De lange adem van de DBC
De verborgen orde ontsluierd
Organisatieverandering als het bakken van een appeltaart

Plaats een reactie

Naam: *
Email: *
Onderwerp: *
Reactie: *

Type de veiligheidscode hierboven over: